VAT a gospodarka obiegu zamkniętego. Jakie zmiany planuje UE i co oznaczają dla firm?
Komisja Europejska rozpoczęła konsultacje dotyczące dostosowania VAT do celów gospodarki obiegu zamkniętego i gospodarki niskoemisyjnej. Na stole są trzy obszary o dużym znaczeniu dla biznesu: towary używane, niszczenie pełnowartościowych towarów oraz odliczenie VAT od samochodów osobowych wykorzystywanych w działalności. Nie ma jeszcze projektu nowych przepisów. Firmy powinny jednak już dziś sprawdzić, które procesy mogą zostać objęte przyszłą reformą i jakie dane będą potrzebne do oceny jej skutków.
Najważniejsze informacje
Komisja Europejska rozpoczęła konsultacje dotyczące zmian VAT wspierających gospodarkę obiegu zamkniętego.
Konsultacje kończą się 4 listopada 2026 r.
Analizowane są trzy obszary: VAT od towarów używanych, zasady dotyczące niszczenia i przekazywania pełnowartościowych towarów oraz odliczenie VAT od samochodów osobowych używanych w biznesie.
Nie ma jeszcze projektu nowych przepisów. Ocena regulacji i analiza skutków mają zakończyć się na początku 2027 r., a ich wyniki posłużą do przygotowania propozycji legislacyjnej.
VAT ma wspierać gospodarkę obiegu zamkniętego – Komisja Europejska rozpoczyna prace nad zmianami
10 września 2026 r. Komisja Europejska rozpoczęła publiczne konsultacje dotyczące VAT i gospodarki obiegu zamkniętego. Konsultacje potrwają osiem tygodni, do 4 listopada 2026 r. Ich wyniki mają zasilić prowadzoną równolegle ocenę obecnych regulacji i analizę skutków planowaną do zakończenia na początku 2027 r. Dopiero na tej podstawie Komisja zamierza przygotować propozycję legislacyjną zmieniającą unijną Dyrektywę VAT.
Dla przedsiębiorców kluczowe jest dziś rozróżnienie dwóch kwestii: kierunek zmian został wskazany, ale ich konkretny kształt nie jest jeszcze przesądzony. Nie ma podstaw, by mówić o nowych stawkach VAT, nowych zwolnieniach czy konkretnych limitach odliczenia. Jest natomiast dobry moment, aby sprawdzić, które procesy biznesowe mogą znaleźć się w obszarze przyszłej reformy.
Dlaczego Unia Europejska chce zmieniać VAT w kontekście gospodarki obiegu zamkniętego?
VAT został zaprojektowany przede wszystkim jako neutralny podatek konsumpcyjny. W praktyce jego konstrukcja może jednak wpływać na ekonomiczną atrakcyjność określonych zachowań: naprawy zamiast wymiany produktu, ponownej sprzedaży zamiast zakupu nowego towaru, przekazania nadwyżek do dalszego wykorzystania zamiast ich zniszczenia czy wyboru mniej emisyjnego środka transportu.
Komisja Europejska chce sprawdzić, czy obecne reguły nie tworzą barier dla modeli cyrkularnych oraz czy można je lepiej skoordynować z celami środowiskowymi bez nadmiernego komplikowania systemu VAT. Inicjatywa jest powiązana z przygotowywanym Circular Economy Act i wpisuje się w szerszy kierunek regulacji ESG i zrównoważonego rozwoju.
Zmiana zasad VAT w gospodarce obiegu zamkniętego może mieć znacznie szersze skutki niż sama wysokość podatku. Dla firm kluczowe będą zmiany w procedurze VAT marża w sprzedaży towarów używanych, sposób niesprzedanych zapasów towarów oraz koszt flot samochodowych. Dlatego warto już teraz ustalić, które procesy i dane będą najbardziej wrażliwe na przyszłą reformę. - Szymon Lipiński, Senior Tax Consultant, Crowe Poland
Trzy obszary reformy VAT, które Komisja Europejska wskazuje wprost
1. Towary używane i modele second-hand
Pierwszym obszarem konsultacji jest opodatkowanie towarów używanych. To temat istotny nie tylko dla klasycznego handlu second-hand, lecz także dla e-commerce, elektroniki, motoryzacji, sprzętu przemysłowego, platform marketplace oraz firm rozwijających programy odkupu, odnawiania i ponownej sprzedaży produktów
Unijny system VAT przewiduje obecnie szczególną procedurę marży dla określonych transakcji dotyczących m.in. towarów używanych. W uproszczeniu pozwala ona opodatkować marżę sprzedawcy zamiast całej ceny sprzedaży, jeżeli spełnione są warunki przewidziane w Dyrektywie VAT. Reforma może stać się okazją do oceny, czy obecne zasady odpowiadają na rozwój nowoczesnych modeli ponownego użycia i odsprzedaży.
Na tym etapie Komisja nie przesądziła, czy zmiany będą polegały na rozszerzeniu preferencji, uproszczeniu procedury, zmianie jej warunków czy zastosowaniu innych instrumentów. Firmy działające w obrocie używanymi towarami powinny jednak obserwować prace szczególnie uważnie, ponieważ nawet techniczna zmiana sposobu ustalania podstawy opodatkowania może wpłynąć na marżę produktu i konfigurację systemów sprzedaży.
2. Niszczenie pełnowartościowych towarów
Drugi wskazany przez Komisję obszar dotyczy niszczenia towarów, które nadal nadają się do wykorzystania. Z perspektywy gospodarki obiegu zamkniętego problem pojawia się wtedy, gdy skutki podatkowe powodują, że zniszczenie nadwyżek magazynowych jest dla przedsiębiorcy korzystniejsze lub tańsze niż ich przekazanie, ponowne użycie albo inna forma zagospodarowania.
Obecne unijne przepisy przewidują szczególne konsekwencje m.in. dla nieodpłatnego przekazania składników majątku, od których VAT został wcześniej odliczony. Jednocześnie Dyrektywa VAT odrębnie reguluje korekty odliczenia w przypadku zniszczenia, utraty lub kradzieży odpowiednio udokumentowanych towarów. To właśnie takie różnice mogą być analizowane pod kątem tego, czy system nie tworzy niezamierzonych bodźców sprzecznych z ponownym wykorzystaniem zasobów.
Potencjalne znaczenie reformy jest szerokie. Dotyczy przedsiębiorstw z nadwyżkami zapasów końcówkami kolekcji, zwrotami konsumenckimi, produktami o krótkim cyklu życia, opakowaniami, częściami zamiennymi czy sprzętem, który może zostać odnowiony. W praktyce konsekwencje mogą objąć m.in. handel, modę, FMCG, elektronikę, motoryzację oraz producentów i dystrybutorów.
3. Odliczenie VAT od samochodów osobowych wykorzystywanych w działalności
Trzecim obszarem konsultacji są zasady odliczania VAT od samochodów osobowych wykorzystywanych przez przedsiębiorców. Komisja analizuje je w ramach szerszej inicjatywy dotyczącej gospodarki niskoemisyjnej. Jednym z pytań jest więc to, czy system VAT może w większym stopniu wspierać wybór pojazdów o niższej emisyjności.
Na obecnym etapie nie wiadomo, czy przyszły projekt będzie zmierzał do większej harmonizacji zasad odliczenia, ich uproszczenia, różnicowania ze względu na parametry środowiskowe pojazdu czy innego rozwiązania. Z punktu widzenia firm może to być istotne dla całkowitego kosztu posiadania floty, leasingu, najmu, zakupów samochodów oraz polityk mobilności pracowników.
Jakie rozwiązania mogą być analizowane?
Na obecnym etapie nie ma uzgodnionego projektu przepisów. W ramach prac mogą być jednak oceniane różne warianty dotyczące procedury marży dla towarów używanych, zasad VAT przy niszczeniu i przekazywaniu pełnowartościowych towarów oraz zakresu odliczenia VAT od samochodów osobowych. Dopiero ocena skutków pokaże, które rozwiązania znajdą się w propozycji legislacyjnej.
Co planowane zmiany mogą oznaczać dla przedsiębiorców?
Dla przedsiębiorców najważniejsze będzie sprawdzenie, które procesy mogą zostać objęte przyszłymi zmianami. W zależności od modelu działalności reforma może wpłynąć na ceny i marże, sposobów zagospodarowania nadwyżek, rozliczanie sprzedaży towarówużywanych lub całkowity koszt użytkowania floty. W przypadku przedsiębiorstw działających transgranicznie analiza powinna uwzględniać również ryzyka VAT w handlu międzynarodowym, ponieważ zmiana modelu sprzedaży lub przepływu towarów może równocześnie wpływać na kilka obowiązków podatkowych:
- handel detaliczny i e-commerce; możliwe zmiany w ekonomice sprzedaży towarów używanych, zwrotów i produktów odnowionych;
- producenci i dystrybutorzy; potencjalnie nowe zasady dotyczące nadwyżek, niesprzedanych zapasów i produktów wycofywanych z obrotu;
- firmy prowadzące programy odkupu, odnawiania i ponownej sprzedaży produktów (buy-back, refurbishment, recommerce); możliwe uproszczenia lub modyfikacje sposobu rozliczania VAT;
- przedsiębiorcy posiadający floty samochodowe; możliwy wpływ na zakres odliczenia VAT i kalkulację kosztów pojazdów;
- działy ESG, podatkowe, księgowe i łańcucha dostaw; potrzeba połączenia danych środowiskowych i operacyjnych z zasadami rozliczeń VAT.
Jak przygotować firmę na zmiany VAT związane z gospodarką obiegu zamkniętego? 5 kroków
1. Sprawdzić obecny model rozliczeń VAT
Należy ustalić, które procesy korzystają z procedury marży, gdzie występuje VAT należny przy nieodpłatnych przekazaniach, jak dokumentowane jest zniszczenie towarów i w jakich sytuacjach korygowane jest odliczenie.
2. Zmapować transakcje związane z obiegiem zamkniętym
Warto zidentyfikować sprzedaż towarów używanych, odnowionych i po zwrocie, procesy naprawy, programy odkupu, darowizny, likwidację zapasów oraz inne sposoby zagospodarowania nadwyżek.
3. Połączyć analizę podatkową z danymi operacyjnymi
Przyszłe zmiany mogą wymagać danych, których dział podatkowy nie posiada samodzielnie; np. przyczyny wycofania produktu, jego dalszego przeznaczenia, statusu jakościowego, sposobu odnowienia czy parametrów pojazdu.
4. Ocenić wpływ na systemy ERP, e-commerce i raportowanie
Jeżeli zmieni się sposób opodatkowania towarów używanych lub przepływów magazynowych, firmy mogą potrzebować nowych oznaczeń transakcji, reguł podatkowych, danych produktowych lub zmian w integracjach systemowych.
5. Śledzić konsultacje i przygotować scenariusze
Do 4 listopada 2026 r. zainteresowane podmioty mogą przekazać Komisji swoje stanowisko. Warto równolegle przygotować scenariusze finansowe dla procesów najbardziej wrażliwych na zmianę zasad VAT.
Przy planowaniu zmian w systemach warto uwzględnić również zmiany w raportowaniu JPK, aby modyfikacje podatkowe i finansowe projektować spójnie, a nie w oderwaniu od pozostałych obowiązków raportowych.
VAT i gospodarka obiegu zamkniętego: na co uważać w komunikacji o reformie?
Na tym etapie szczególnie łatwo o nadinterpretację. Samo rozpoczęcie konsultacji nie oznacza, że Unia Europejska wprowadzi jednolitą obniżoną stawkę VAT na produkty używane, zwolni z VAT wszystkie darowizny albo zmieni odliczenie VAT od samochodów elektrycznych. Takie rozwiązania mogą pojawiać się w debacie jako warianty, ale nie są dziś obowiązującym ani uzgodnionym prawem.
Dla zarządów i dyrektorów finansowych właściwym podejściem jest więc nie natychmiastowa przebudowa procesów, lecz identyfikacja ekspozycji, policzenie skali transakcji i przygotowanie danych, które umożliwią szybką ocenę projektu, gdy Komisja przedstawi konkretne przepisy.
Kiedy możemy poznać konkretne przepisy?
Publiczne konsultacje potrwają do 4 listopada 2026 r. Komisja zapowiada, że równolegle prowadzona ocena regulacji i analiza skutków mają zakończyć się na początku 2027 r. Dopiero ich wyniki mają posłużyć do przygotowania projektu legislacyjnego zmieniającego Dyrektywę VAT. Następnie propozycja będzie musiała przejść unijny proces legislacyjny.
Oznacza to, że przedsiębiorcy nie powinni dziś zmieniać sposobu rozliczeń wyłącznie na podstawie zapowiedzi konsultacyjnych. Powinni natomiast potraktować inicjatywę jako sygnał, że obszary second-hand, zagospodarowania pełnowartościowych nadwyżek i flot samochodowych mogą stać się jednym z kolejnych kierunków reformy europejskiego VAT.
FAQ: VAT a gospodarka obiegu zamkniętego
Nie. Komisja Europejska prowadzi obecnie konsultacje i analizę skutków. Nie opublikowano jeszcze projektu zmian Dyrektywy VAT.
Konsultacje rozpoczęły się 10 września 2026 r. i kończą się 4 listopada 2026 r.
Komisja wskazuje trzy główne obszary: opodatkowanie towarów używanych, niszczenie pełnowartościowych towarów oraz zasady odliczania VAT od samochodów osobowych wykorzystywanych w działalności gospodarczej.
Na tym etapie nie ma przesądzonej propozycji stawki ani mechanizmu. Komisja zbiera opinie o tym, jak VAT powinien wspierać modele cyrkularne.
Na razie nie ma daty wejścia w życie nowych zasad. Komisja prowadzi konsultacje do 4 listopada 2026 r., a ocena regulacji i analiza skutków mają zakończyć się na początku 2027 r. Dopiero później ma powstać propozycja zmiany Dyrektywy VAT.
Tak. Zasady odliczania VAT od samochodów osobowych wykorzystywanych przez firmy są jednym z trzech obszarów konsultacji. Nie przesądzono jednak, czy przyszłe rozwiązania będą różnicować prawo do odliczenia w zależności od emisyjności pojazdu.
Nie na podstawie samych konsultacji. Warto jednak zmapować procesy, których przyszła reforma może dotyczyć, i przygotować się do analizy skutków, gdy pojawi się projekt przepisów.
Jak możemy pomóc?
Zmiany w VAT coraz częściej wykraczają poza samą księgowość i wpływają na procesy handlowe, logistykę, systemy ERP oraz decyzje inwestycyjne. Crowe wspiera przedsiębiorców zarówno w bieżących rozliczeniach i zgodności z przepisami VAT, jak i w analizie skutków nowych regulacji, mapowaniu transakcji oraz przeglądach rozliczeń. W zależności od modelu działalności wsparcie może obejmować także rejestrację do VAT w Polsce oraz dostosowanie obowiązków rozliczeniowych do specyfiki działalności krajowej i transgranicznej.
Chcesz sprawdzić, czy Twoje procesy VAT są przygotowane na kolejne zmiany? Skorzystaj ze wsparcia Crowe w zakresie rozliczania podatku VAT. Pomagamy w prowadzeniu ewidencji VAT, przygotowaniu i składaniu JPK, rozliczeniach VAT UE, przeglądach poprawności rozliczeń oraz bieżącym doradztwie podatkowym.
