Jak odliczyć VAT po wyroku SUE? Polska ustawa o VAT sprzeczna z prawem unijnym

Zgodnie z wyrokiem, polskie zasady odliczania VAT są sprzeczne z prawem unijnym (dyrektywa 2006/112/WE). Sąd uznał, że jeśli przedsiębiorca otrzyma fakturę przed upływem terminu na wysłanie deklaracji, ma prawo do odliczenia podatku za miesiąc, w którym faktycznie doszło do transakcji. Polskie przepisy, pozwalające na odliczenie podatku dopiero w rozliczeniu za okres, w którym otrzymano fakturę są niezgodne z zasadą neutralności i proporcjonalności VAT.

Kulisy przełomowego wyroku. Czego dotyczył spór o VAT?

Przedmiotem sporu z Dyrektorem KIS była kwestia momentu odliczenia VAT przez izbę rozliczeniową. Podatnik argumentował, że decydujące powinny być przesłanki materialne, a nie data otrzymania faktury, o ile dokument wpłynął przed terminem złożenia deklaracji podatkowej.

Izba dążyła do odliczenia podatku w momencie spełnienia przesłanek materialnych. Argumentowała, że prawo to powstaje z chwilą powstania obowiązku podatkowego u dostawcy, pod warunkiem związku zakupów z działalnością opodatkowaną oraz braku negatywnych przesłanek z art. 88 ustawy o VAT.

Kluczowe w tej sprawie jest prawo do odliczenia VAT już w momencie spełnienia wszystkich warunków materialnych. Podatnik dążył do rozliczenia podatku w okresie powstania tego prawa (jeszcze przed upływem terminu na wysłaniem deklaracji), nie czekając na fizyczne otrzymanie faktury, która dotarła do firmy dopiero w kolejnym miesiącu.

Organy skarbowe i WSA, a decyzja NSA

Według Dyrektora KIS prawo do odliczenia podatku powstaje się dopiero w chwili otrzymania faktury. Organ ten stoi na stanowisku, że taka interpretacja przepisów pozostaje w zgodzie z zasadą neutralności VAT, gdyż podatnik nie zostaje pozbawiony swoich uprawnień, a jedynie przesuwa się termin ich realizacji.

Podobną wykładnię przyjął WSA w Warszawie, wskazując, że skuteczne odliczenie wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek - zrealizowania transakcji oraz dysponowania dokumentem zakupowym. Sąd uznał, iż wymóg formalny określony w art. 178 lit. a) dyrektywy 2006/112/WE w istocie kształtuje moment powstania prawa do odliczenia, wiążąc go z datą otrzymania faktury. Ostatecznie sprawa trafiła przed NSA, który w ramach rozpatrywania skargi kasacyjnej zdecydował o skierowaniu pytania prejudycjalnego do SUE.

Jakie orzeczenie SUE?

Sąd Unii Europejskiej jednoznacznie uznał za sprzeczne z prawem wspólnotowym polskie regulacje, które w opisanych okolicznościach wymuszają przesunięcie terminu odliczenia podatku na kolejny okres rozliczeniowy. Organ podkreślił, że prawo do odliczenia powinno być co do zasady realizowane w tym samym czasie, w którym powstało, a więc w momencie wymagalności podatku. Zdaniem Sądu sytuacja, w której podatnik nie może dokonać odliczenia w danym okresie, mimo posiadania faktury przed złożeniem deklaracji, obciąża go nieuzasadnionym, tymczasowym ciężarem podatkowym.

Wyrok ten ma kluczowe znaczenie dla praktyki podatkowej. SUE przypomniał o fundamentalnym charakterze prawa do odliczenia VAT, które nie powinno podlegać ograniczeniom z przyczyn czysto formalnych, o ile spełnione zostały przesłanki materialne. W ujęciu praktycznym oznacza to, że państwo nie jest uprawnione do odraczania momentu odliczenia tylko z powodu kilkudniowego opóźnienia w otrzymaniu faktury, jeżeli podatnik dysponuje już tym dokumentem w chwili składania deklaracji.

Sąd wyraźnie zaznaczył, że omawiana praktyka stoi w sprzeczności z zasadami neutralności oraz proporcjonalności. Wskazano przy tym na bezpośredni charakter prawa do odliczenia, podkreślając, że konstrukcja podatku VAT powinna gwarantować możliwie natychmiastowe pomniejszenie podatku należnego o naliczony przy spełnieniu przesłanek materialnych. W ocenie sądu wymogi formalne nie mogą stać się narzędziem prowadzącym do nieuzasadnionego odsuwania tego uprawnienia w czasie.