EUDR w praktyce: 10 problemów, które mogą zatrzymać dostawy mimo gotowej procedury


Szymon Lipiński | Senior Tax Consultant | Crowe Polska 
05.11.2026
EUDR w praktyce

EUDR, czyli rozporządzenie (UE) 2023/1115 dotyczące produktów i surowców związanych z ryzykiem wylesiania, obejmuje określone w załączniku I towary powiązane z bydłem, kakao, kawą, palmą olejową, kauczukiem, soją i drewnem. Zasadnicze obowiązki wynikające z regulacji zaczną być stosowane od 30 grudnia 2026 r., a w przypadku mikro i małych przedsiębiorstw od 30 czerwca 2027 r.

Już dziś przedsiębiorcy powinni skoncentrować się na wdrożeniu, ponieważ brak gotowości może w praktyce oznaczać zatrzymanie importu, brak możliwości wprowadzenia towaru na rynek albo konieczność zmiany dostawcy w ostatniej chwili.

Największym wyzwaniem nie jest samo przeczytanie rozporządzenia ani techniczne wysłanie oświadczenia o należytej staranności (DDS), lecz pozyskanie danych, powiązanie ich z konkretnym towarem i partią oraz udokumentowanie, dlaczego ryzyko niezgodności zostało uznane za zerowe lub znikome.

Poniżej omawiam problemy, które regularnie pojawiają się w projektach wdrożeniowych, często dopiero na etapie, gdy ogólna analiza prawna jest już zakończona, a organizacja zaczyna mierzyć się z realnym obiegiem danych, dokumentów i decyzji.

 

EUDR wdrożenie i wsparcie dla firm

1. Nie wiadomo, czy produkt rzeczywiście podlega EUDR


Pierwszym błędem jest budowanie listy produktów wyłącznie na podstawie opisów handlowych albo samego składu. Zakres EUDR wynika z jednoczesnego zestawienia kodu CN/HS, opisu pozycji w załączniku I rozporządzenia 2023/1115 oraz surowca, z którego produkt został wytworzony. Sam fakt, że towar zawiera drewno, kauczuk naturalny albo olej palmowy, nie przesądza jeszcze o objęciu go EUDR. Komisja wskazuje przykłady margaryny zawierającej olej palmowy oraz samochodu z oponami z kauczuku naturalnego, produkty te jako całość nie podlegają EUDR, jeżeli ich kody nie zostały wymienione w załączniku I. Z kolei oznaczenie „ex” przed kodem oznacza, że regulacja obejmuje tylko część towarów klasyfikowanych w danej pozycji.

Dodatkową pułapką są produkty wieloskładnikowe. Przy tabliczce czekolady zawierającej kakao i olej palmowy nie należy automatycznie analizować każdego surowca według tych samych zasad. Trzeba ustalić, z którą kategorią surowcową załącznik I wiąże dany kod produktu. W przypadku mebli konieczne może być natomiast zidentyfikowanie kilku gatunków i źródeł drewna użytych w jednym wyrobie.

Wdrożenie powinno więc rozpocząć się od przeglądu kartotek materiałowych i kodów celnych. Dla pozycji spornych warto udokumentować uzasadnienie klasyfikacji, zweryfikować je z zespołem celnym, a w przypadkach istotnych biznesowo rozważyć uzyskanie wiążącej informacji taryfowej. Błąd w jedną stronę oznacza niepotrzebne koszty i blokady operacyjne, w drugą, może prowadzić do importu lub sprzedaży bez spełnienia wymogów, nieprawidłowej deklaracji celnej, sankcji oraz roszczeń odbiorców.

2. Brak pełnej identyfikowalności łańcucha dostaw


W wielu firmach „kraj pochodzenia” oznacza w praktyce kraj dostawcy, wysyłki albo ostatniego przetworzenia. Na potrzeby EUDR kluczowy jest jednak kraj produkcji surowca, czyli miejsce jego uprawy, pozyskania, hodowli albo zbioru. Kakao przetworzone na proszek w państwie A może pochodzić z ziaren wyprodukowanych w państwie B. Faktura od europejskiego pośrednika nie odpowiada więc na pytanie, którego wymaga EUDR.

Problem staje się szczególnie widoczny przy zakupach od podmiotów handlowych. Bezpośredni dostawca często zna hutę, fabrykę papieru albo przetwórcę, ale nie zna plantacji, lasu czy gospodarstwa. Dane pozostają rozproszone między brokerem, spółdzielnią, agregatorem, zakładem produkcyjnym i operatorem logistycznym. Jednocześnie partie są łączone, dzielone i przepakowywane, podczas gdy firmowy ERP śledzi numer SKU i dostawę, a nie działki produkcyjne.

Praktyczny model danych powinien łączyć co najmniej: produkt, surowiec objęty EUDR, kod CN, partię, ilość, kraj produkcji, dostawcę, działki oraz dowody legalności. Trzeba również wykazać, że towar o znanym i zgodnym pochodzeniu nie został zmieszany z surowcem o pochodzeniu nieznanym albo niezgodnym. Komisja potwierdza, że taki model „mass balance” nie jest dopuszczalny, a brak możliwości wydzielenia składnika niezgodnego może spowodować, że niezgodna będzie cała mieszana partia.

3. Geolokalizacja okazuje się trudniejsza


Wymóg podania współrzędnych geograficznych brzmi stosunkowo prosto do momentu, w którym okazuje się, że dostawca współpracuje z tysiącami drobnych gospodarstw, granice działek nie są zdigitalizowane, a surowiec z kilku zbiorów trafia do jednego silosu. Co do zasady należy wskazać wszystkie działki, na których wyprodukowano dany surowiec. Dla działek powyżej czterech hektarów wymagany jest wielokąt, natomiast dla mniejszych powierzchni możliwe jest użycie punktu. Uproszczenia przewidziane dla mikro- i małych operatorów pierwotnych nie powinny być jednak automatycznie przenoszone na importerów korzystających z ich dostaw.

Samo otrzymanie pliku GeoJSON nie zamyka tematu. W praktyce często pojawiają się błędy techniczne i merytoryczne: odwrócone współrzędne, punkty położone w morzu, wielokąty nachodzące na sąsiednie gospodarstwa, duplikaty czy obszary niewspółmiernie duże względem deklarowanej produkcji. Zdarza się również, że dostawca przekazuje aktualną granicę plantacji, ale nie dysponuje dokumentami ani wiarygodnymi danymi historycznymi pozwalającymi ocenić stan terenu po 31 grudnia 2020 r.

Kontrola powinna obejmować co najmniej walidację techniczną geometrii działki, sprawdzenie spójności z krajem i jednostką administracyjną, porównanie powierzchni z wolumenem produkcji, kontrolę duplikatów oraz analizę dostępnych źródeł historycznych. Mapa satelitarna może być istotnym dowodem pomocniczym, ale nie powinna zastępować oceny. Chmury, sezonowość upraw, pożary, legalny wyrąb, zmiana pokrycia terenu lub niedokładnie wyznaczona granica mogą prowadzić do fałszywych alarmów. Ostateczna odpowiedzialność za poprawność danych geolokalizacyjnych pozostaje po stronie operatora, nawet jeżeli dane zostały pozyskane od producenta, certyfikatora albo pośrednika.

4. Dostawcy nie chcą przekazywać wymaganych informacji


Opór dostawców rzadko wynika wyłącznie z braku dobrej woli. Dane o geolokalizacji i producentach mogą ujawniać strukturę zaopatrzenia, marżę pośrednika albo źródła, które stanowią jego przewagę konkurencyjną. Dostawca może też obawiać się ryzyka związanego z ochroną danych, odpowiedzialności za błąd albo bezpośredniego kontaktu klienta z jego poddostawcą. Poza UE problem jest jeszcze bardziej widoczny, ponieważ lokalny producent co do zasady nie podlega EUDR bezpośrednio. Unijny nabywca oczekuje więc od niego kosztownych danych potrzebnych do wykonania własnego obowiązku.

Rozwiązaniem nie powinien być jeden obszerny kwestionariusz wysłany do wszystkich dostawców. Lepiej podzielić wymagania według produktu, roli dostawcy i poziomu ryzyka, z góry określić akceptowane dowody oraz zapewnić bezpieczny kanał przekazywania danych. W praktyce pomagają umowy o poufności, ograniczenia dostępu, możliwość przekazywania danych przez zaufany podmiot oraz jasne wyjaśnienie, kto otrzyma informacje, w jakim celu i w jakim zakresie będzie mógł z nich korzystać.

Jednocześnie należy z góry ustalić moment eskalacji. Jeżeli operator nie pozyska informacji wymaganych do przeprowadzenia należytej staranności, nie może zastąpić ich deklaracją „best efforts” i mimo to wprowadzić produktu na rynek. W takiej sytuacji powinien zawiesić dostawę, ograniczyć źródła zaopatrzenia albo zmienić dostawcę. Odkładanie tej decyzji do momentu odprawy celnej przenosi problem compliance na poziom kryzysu ciągłości biznesowej.

Więcej od tego eksperta: Zmiany podatkowe od 2027 r. – nowa skala PIT, wyższy CIT i ograniczenie ryczałtu 

5. Ocena ryzyka jest bardziej skomplikowana niż wypełnienie formularza


DDS jest efektem procesu, a nie samym procesem. Ocena ryzyka powinna wykazać, czy konkretne produkty spełniają wymogi dotyczące niewylesiania oraz legalności w kraju produkcji. Nie wystarczy sprawdzić, czy dokumenty zostały zebrane. Trzeba ocenić również ich wiarygodność, spójność i aktualność, a także uwzględnić m.in. ryzyko korupcji, złożoność łańcucha dostaw, możliwość obchodzenia przepisów, mieszanie partii, informacje o sporach dotyczących gruntów oraz prawa osób trzecich.

Klasyfikacja kraju jako kraju niskiego ryzyka może uzasadniać zastosowanie uproszczonej należytej staranności, ale nie zwalnia z obowiązku zebrania informacji ani sprawdzenia ryzyka zmieszania lub obejścia wymogów. Aktualne kategorie publikuje Komisja Europejska w wykazie klasyfikacji państw. Podobnie certyfikat może wspierać analizę, ale jej nie zastępuje. Należy sprawdzić zakres systemu, metodę kontroli, tożsamość posiadacza certyfikatu oraz powiązanie dokumentu z konkretną partią.

Najczęstszym słabym punktem jest ocena oparta wyłącznie na oświadczeniu dostawcy. Taki dokument może być prawdziwy, ale nadal zbyt ogólny, jeżeli nie wskazuje działek, okresu produkcji ani dowodów legalności. Jeżeli firma następnie komunikuje klientom, że jej łańcuch dostaw jest „wolny od wylesiania”, pojawia się dodatkowe ryzyko greenwashingu. Dlatego każda decyzja powinna zostawić czytelny ślad: jakie informacje sprawdzono, jakie rozbieżności wykryto, kto zaakceptował wyjaśnienia, jakie działania ograniczające zastosowano i dlaczego ryzyko uznano za zerowe lub znikome.

6. Konieczna może być renegocjacja umów z dostawcami


Standardowa klauzula, zgodnie z którą „dostawca przestrzega obowiązującego prawa”, nie zapewni danych ani reakcji w wymaganym terminie. Umowa powinna precyzyjnie określać zakres informacji wymaganych na potrzeby EUDR, ich format, jakość, terminy przekazania oraz sposób powiązania danych z konkretną partią. Potrzebny jest również obowiązek przeniesienia tych wymagań na wcześniejsze ogniwa łańcucha dostaw, wcześniejszego informowania o zmianie źródła, współpracy przy wyjaśnianiu rozbieżności oraz przechowywania dowodów.

Warto uregulować prawo audytu, także zdalnego i prowadzonego przez niezależnego eksperta, oraz zasady wdrożenia planu naprawczego. Równie istotne jak odszkodowanie są mechanizmy operacyjne: prawo wstrzymania zamówienia, odmowy przyjęcia partii, segregacji towaru, obciążenia dostawcy kosztami badań i kontroli, a w sytuacjach poważnych lub powtarzalnych, rozwiązania umowy. Klauzula powinna też jednoznacznie rozstrzygać odpowiedzialność za dane nieprawidłowe, opóźnione lub niepełne, koszty przestoju, składowania, zwrotu i wycofania produktu oraz roszczenia odbiorców. Postanowienia odszkodowawcze trzeba przy tym skoordynować z limitami odpowiedzialności, ubezpieczeniem i zasadami poufności.

Umowa nie przenosi jednak administracyjnoprawnej odpowiedzialności operatora na dostawcę. Nawet pełne odszkodowanie nie odblokuje towaru zatrzymanego na granicy. Dlatego przekazanie kompletnego pakietu danych powinno być warunkiem wysyłki albo zwolnienia dostawy, a nie obowiązkiem wykonywanym dopiero po wystawieniu faktury. Przy imporcie trzeba dodatkowo sprawdzić Incoterms, importera wskazanego w zgłoszeniu celnym oraz model reprezentacji celnej, nazwa „kupujący” w umowie nie zawsze oznacza podmiot pełniący rolę operatora na gruncie EUDR.

7. EUDR nie jest wyłącznie projektem zakupowym


Zakupy utrzymują relację z dostawcą, ale nie powinny samodzielnie zatwierdzać kodu CN, oceniać dowodów legalności, projektować kontroli magazynowej ani składać DDS. Skuteczne wdrożenie wymaga co najmniej współpracy zakupów, compliance, logistyki, działu prawnego, działu celnego, IT oraz zarządu. W grupach kapitałowych istotną rolę odgrywają również finanse i podatki, ponieważ struktura transakcji, podmiot importujący, przepływ faktur oraz moment przeniesienia prawa do towaru pomagają ustalić role w łańcuchu dostaw. Nie oznacza to jednak, że kwalifikację VAT lub celną można bez odrębnej analizy utożsamiać z rolą na gruncie EUDR.

Procedura wewnętrzna powinna opisywać rzeczywisty przebieg procesu, a nie tylko powtarzać obowiązki wynikające z przepisów. Potrzebna jest jasna macierz odpowiedzialności: kto zatwierdza zakres produktów, kto pozyskuje dane od dostawców, kto waliduje geolokalizację, kto przeprowadza ocenę ryzyka, kto może zaakceptować działanie ograniczające, kto składa oświadczenie, a kto ma prawo zablokować import lub sprzedaż. Dla każdej kluczowej decyzji warto wskazać zastępstwo, termin oraz system, w którym pozostaje dowód.

Kluczowym mechanizmem powinien być „release gate”, czyli punkt kontroli przed wysyłką, odprawą albo sprzedażą. Towar objęty EUDR nie powinien przejść dalej, jeżeli nie potwierdzono wykonania wymaganych kontroli. Zarząd musi zaakceptować, że w razie braku danych taka bramka rzeczywiście zatrzyma transakcję. W przeciwnym razie presja na realizację planu sprzedaży szybko zamieni formalną procedurę w zestaw wyjątków stosowanych przy każdej pilnej dostawie.

8. Złożenie DDS nie kończy procesu zgodności


Po nowelizacji z 2025 r. DDS składa co do zasady operator, który jako pierwszy wprowadza odpowiedni produkt na rynek albo go eksportuje. Operatorzy niższego szczebla i handlowcy realizują natomiast odrębne obowiązki identyfikowalności, których zakres zależy m.in. od ich miejsca w łańcuchu dostaw oraz statusu MŚP. Nie zmienia to jednak podstawowej zasady: sam numer referencyjny nie jest „certyfikatem zgodności”. Operator nadal odpowiada za prawidłowe przeprowadzenie należytej staranności.

Dokumentację trzeba przechowywać przez co najmniej pięć lat. Powinna pozwalać odtworzyć związek między DDS, ilością, partiami, działkami, dowodami legalności, oceną ryzyka i zastosowanymi działaniami ograniczającymi. Komisja wskazuje również na konieczność corocznego przeglądu systemu należytej staranności. Jeżeli jedno DDS obejmuje wiele przesyłek, rośnie ryzyko błędnego przypisania ilości i źródeł, a niezgodność dotycząca części towaru może wpłynąć na ocenę całego zakresu oświadczenia.

Proces powinien więc wychwytywać zmianę plantacji, pośrednika, receptury, kodu CN, kraju produkcji, modelu mieszania oraz statusu ryzyka kraju. Potrzebne są okresowe przeglądy dostawców, monitoring sygnałów zewnętrznych, uzgadnianie ilości zadeklarowanych z rzeczywiście wprowadzonymi na rynek oraz procedura reagowania na informacje uzyskane już po transakcji. W razie kontroli organu znaczenie będzie miała możliwość szybkiego odtworzenia toku decyzji, a nie folder zawierający tysiące niepowiązanych ze sobą plików PDF.

9. Największe ryzyko: procedura, która działa tylko na papierze


Nawet najbardziej rozbudowana polityka nie zadziała, jeżeli kartoteka produktu nie wskazuje, czy dany towar podlega EUDR, kupiec nie wie, które dane są obowiązkowe, a magazyn miesza partie identyfikowalne z nieidentyfikowalnymi. Typowy scenariusz wygląda następująco: dostawca przesyła plik GeoJSON, dokument trafia do skrzynki zakupów, nikt nie sprawdza jego jakości, a dział celny dowiaduje się o brakującym numerze referencyjnym tuż przed zgłoszeniem. Formalnie „proces geolokalizacji” istnieje, ale operacyjnie nie ma właściciela, punktu kontroli ani decyzji, która mogłaby zatrzymać transakcję.

Przed uruchomieniem procesu warto przeprowadzić testy end-to-end na rzeczywistych dostawach: od zamówienia i pozyskania danych, przez ocenę ryzyka i przypisanie partii, po DDS, odprawę, magazyn oraz sprzedaż. Test powinien obejmować także sytuacje wyjątkowe, w tym korektę ilości, zmianę statku, dostawę z wielu działek, niezgodność w pliku, awarię integracji albo pilne zastępstwo dostawcy.

Potrzebne są również kontrole jakości i mierniki, np. udział sklasyfikowanych SKU, odsetek dostawców z kompletnymi danymi, liczba błędów geolokalizacji, czas zamknięcia rozbieżności oraz liczba transakcji wstrzymanych. Szkolenia powinny być dostosowane do roli. Kupiec musi rozpoznać zmianę źródła, logistyk, ryzyko zmieszania, dział celny, wymóg dotyczący numeru referencyjnego, a osoba zatwierdzająca, kryteria eskalacji. Jednorazowy webinar dla całej organizacji nie tworzy jeszcze działającego systemu.

10. Wdrożenie EUDR należy zacząć od mapowania procesu, a nie od formularzy


Formularz dla dostawcy albo zakup narzędzia IT już na początku projektu daje szybkie poczucie postępu, ale często utrwala niezweryfikowane założenia. Najpierw trzeba ustalić rzeczywisty zakres produktów i transakcji: kody CN, skład, surowce, wolumeny, kraje, dostawców oraz kanały importu, produkcji, dystrybucji i eksportu. Dopiero na tej podstawie można przypisać role do konkretnego produktu i konkretnego przepływu.

Ta sama spółka może działać jako operator przy imporcie kawy, jako operator niższego szczebla przy wprowadzeniu produktu wytworzonego z surowca objętego wcześniejszym DDS, a jako handlowiec przy odsprzedaży innego produktu. Sama zmiana kodu w wyniku przetworzenia nie zawsze przesądza o zmianie roli, znaczenie ma poziom kodu wskazany w załączniku I. Analiza prowadzona wyłącznie na poziomie osoby prawnej będzie więc zbyt ogólna i może prowadzić do błędnych wniosków.

Kolejnym krokiem powinna być mapa przepływu danych: kto tworzy informację, kto ją przekazuje, gdzie jest walidowana, z jaką partią i dokumentem zostaje połączona oraz co dzieje się po zmianie dostawcy, źródła albo receptury. Dopiero na tej podstawie można zaprojektować trzy etapy należytej staranności operatora, zebranie informacji, ocenę ryzyka oraz, jeżeli jest to potrzebne, ograniczenie ryzyka, wraz z progami akceptacji i eskalacji. Kwestionariusze, klauzule, instrukcje, integracja z unijnym systemem i wybór narzędzia powinny być konsekwencją tej analizy, a nie jej punktem wyjścia.

Dobrym rozwiązaniem jest pilotaż na kilku przepływach o różnej złożoności: bezpośrednim imporcie jednego surowca, produkcie wieloskładnikowym oraz zakupie od unijnego pośrednika. Taki test szybko pokazuje, gdzie rzeczywiście powstaje problem, w danych źródłowych, umowie, identyfikacji partii, decyzji ryzykowej czy integracji systemów. Pozwala też realnie oszacować zasoby potrzebne do objęcia procesem całego portfolio.

Wnioski


Zgodność wynika z procesu, nie z samego oświadczenia

Większość trudności związanych z wdrożeniem EUDR ma charakter operacyjny, a nie wyłącznie prawny. Przepisy określają obowiązek, ale o jego rzeczywistym wykonaniu decydują jakość danych, możliwość przypisania ich do konkretnej partii oraz jasny podział odpowiedzialności. Największe ryzyko pojawia się tam, gdzie informacje przechodzą między uczestnikami procesu: producentem i pośrednikiem, dostawcą i importerem, zakupami i compliance, a także systemem magazynowym i celnym.

Dlatego przedsiębiorcy powinni z wyprzedzeniem zweryfikować łańcuch dostaw, przetestować pozyskiwanie danych, wskazać dostawców wymagających działań naprawczych, dostosować umowy i wdrożyć procedury umożliwiające zablokowanie transakcji. W praktyce zmapowanie tysięcy działek, wyjaśnienie rozbieżności albo zmiana źródła dostaw trwa zwykle dłużej niż przygotowanie samej dokumentacji prawnej.

Skuteczne wdrożenie wymaga połączenia perspektywy prawnej, podatkowej, celnej i compliance. Prawo określa obowiązki i odpowiedzialność, podatki i finanse pomagają odtworzyć strukturę podmiotów oraz przepływ transakcji, cło zapewnia prawidłową klasyfikację i obsługę importu lub eksportu, a compliance buduje ocenę ryzyka i dowodowy ślad decyzji. Dopiero połączenie tych elementów w jeden proces pozwala działać zgodnie z EUDR także wtedy, gdy zmienia się dostawca, dane są niepełne, a towar czeka na odprawę.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ):


Czy każdy produkt zawierający drewno, kakao, kawę, soję, kauczuk lub olej palmowy podlega EUDR?

Nie. Decydują kod CN/HS, opis w załączniku I oraz powiązany surowiec. Sam skład produktu nie wystarcza. Analiza musi obejmować również oznaczenia „ex” i sposób klasyfikacji produktu wieloskładnikowego.

Czy przy dostawach z kraju niskiego ryzyka trzeba zbierać geolokalizację?

Co do zasady tak. Niskie ryzyko może uprościć należytą staranność, ale nie usuwa obowiązku zgromadzenia wymaganych informacji ani sprawdzenia ryzyka zmieszania z surowcem z innych źródeł.

Czy certyfikat albo oświadczenie dostawcy wystarcza do wykazania zgodności?

Nie. Może stanowić dowód pomocniczy, lecz operator powinien zweryfikować jego zakres, wiarygodność i związek z konkretną partią. Odpowiedzialność za należytą staranność pozostaje przy operatorze.

Kto po nowelizacji z 2025 r. składa DDS?

Zasadniczo operator, który po raz pierwszy wprowadza odpowiedni produkt na rynek Unii lub go eksportuje. Operatorzy niższego szczebla i handlowcy mają odrębne obowiązki identyfikowalności, zależne m.in. od miejsca w łańcuchu i statusu MŚP.

Co zrobić, jeżeli dostawca nie przekazuje geolokalizacji lub dowodów legalności?

Operator nie może zastąpić braków ogólnym zapewnieniem dostawcy. Powinien wyznaczyć termin naprawczy, uruchomić eskalację, a przy dalszym braku danych wstrzymać dostawę lub zmienić źródło zaopatrzenia.

Jak długo należy przechowywać dokumentację EUDR?

Co najmniej pięć lat. Archiwum powinno umożliwiać powiązanie DDS i decyzji ryzykowej z konkretną ilością, partią, działkami oraz dowodami legalności.

Zobacz także: