Projekt ustawy o EUDR w Polsce: obowiązki firm, due diligence i ryzyka podatkowo-celne
Czego dowiesz się z tego artykułu?
- Czym jest EUDR i kogo dotyczy?
- Jakie obowiązki dla firm wprowadza polski projekt ustawy?
- Kto jest operatorem, a kto traderem – i dlaczego to ma znaczenie?
- Jak się przygotować na wdrożenie nowych obowiązków?
- Kiedy nowe przepisy zaczną obowiązywać?
Czym jest EUDR i kogo dotyczy?
Unijne Rozporządzenie (UE) 2023/1115, powszechnie znane jako EUDR (EU Deforestation Regulation), ma na celu ograniczenie wpływu rynku UE na globalne wylesianie i degradację lasów. W praktyce oznacza to nałożenie na przedsiębiorców obowiązku udowodnienia, że wprowadzane przez nich towary są „deforestation-free" – czyli nie pochodzą z terenów wylesionych po 31 grudnia 2020 r. – oraz że zostały wyprodukowane zgodnie z prawem kraju pochodzenia.
Rozporządzenie obejmuje siedem towarów odnośnych:
- bydło, kakao, kawę, palmę olejową, kauczuk, soję i drewno, a także szeroką gamę produktów z nich wytworzonych (zgodnie z załącznikiem I do EUDR). Dotyczy zarówno importu do UE, jak i wywozu z niej.
Kluczowe obowiązki dla firm obejmują trzy obszary:
- po pierwsze, identyfikacja produktów objętych zakresem EUDR przy użyciu kodów CN/HS;
- po drugie, zgromadzenie danych o pochodzeniu, w tym geolokalizacji działek, na których wyprodukowano towar;
- po trzecie, złożenie oświadczenia należytej staranności (due diligence statement – DDS) w unijnym systemie informatycznym, który uruchomiono 4 grudnia 2024 r.
Czytaj także: Rozporządzenie EUDR – nowe obowiązki dla przedsiębiorców
Harmonogram wejścia w życie
Pierwotnie EUDR miało obowiązywać od 2025 r., jednak w grudniu 2025 r. przyjęto zmianę przesuwającą termin. Pełne stosowanie przepisów zacznie obowiązywać od 30 grudnia 2026 r. Mikro i małe przedsiębiorstwa otrzymały dodatkowy bufor wynoszący 6 miesięcy. Równocześnie przyjęto pewne uproszczenia – m.in. wyłączenie części produktów drukowanych – i zapowiedziano przegląd dalszych uproszczeń przez Komisję Europejską.
Polski projekt ustawy UC101 – co wprowadza?
EUDR jako rozporządzenie unijne stosuje się bezpośrednio, jednak pozostawia państwom członkowskim istotne kwestie do uregulowania we własnym zakresie: wyznaczenie organów właściwych, organizację kontroli oraz katalog sankcji. Polska realizuje te obowiązki poprzez projekt ustawy o ochronie rynku i konkurencyjnej gospodarki przed produktami i towarami powodującymi wylesianie oraz degradację lasów.
Projekt zakłada trzy główne cele. Pierwszy to wyznaczenie organów właściwych i modelu kontroli – w tym istotną rolę Krajowej Administracji Skarbowej (KAS). Drugi to ulokowanie EUDR w procedurach granicznych, czyli integracja z systemami celnymi przy odprawie towarów importowanych. Trzeci – i potencjalnie najbardziej dotkliwy dla firm – to szeroki katalog sankcji administracyjnych i karnych, sięgających nawet 10% rocznego obrotu przedsiębiorcy, a także możliwość wprowadzenia zakazów działalności.
Projekt przewiduje ponadto dodatkowy obowiązek praktyczny: konieczność posługiwania się numerem referencyjnym DDS w ofertach i dokumentach handlowych. To wymaga integracji z systemami ERP i procesami e-commerce.
Różnice między MŚP a dużymi firmami
Małe i średnie przedsiębiorstwa mają mniej zasobów na geolokalizację, audyt dostawców i integracje systemowe, ale jednocześnie – zgodnie z harmonogramem EUDR – korzystają z dłuższego czasu wdrożenia i dodatkowych buforów. Kluczowe dla MŚP jest skupienie się na identyfikacji produktów i zbudowaniu prostej procedury DDS, zamiast od razu inwestować w kosztowne systemy.
Duże firmy powinny podejść do EUDR jak do projektu transformacyjnego: przeprowadzić pełną mapę produktów, wdrożyć due diligence w procesach zakupowych, zintegrować EUDR z systemami celnymi i kontrolingowymi oraz zbudować monitoring ryzyka na poziomie krajów i regionów produkcji. Docelowy model to zarządzanie łańcuchem dostaw w trybie „audit-ready" – gotowości do kontroli w każdym momencie.
Kto jest operatorem, a kto traderem – i dlaczego to ma znaczenie?
EUDR rozróżnia dwa typy podmiotów w łańcuchu dostaw, a zakres obowiązków każdego z nich jest różny.
Trzy scenariusze praktyczne
- Importer kawy spoza UE.
- Producent mebli kupujący płyty drewniane w UE.
- Sklep e-commerce sprzedający produkty z elementami kauczuku, soi lub drewna.
Firma działająca jako „pierwszy wprowadzający" jest operatorem w pełnym sensie. Przed odprawą celną musi złożyć oświadczenie DDS w systemie unijnym. Numer DDS powinien być spójny z dokumentacją odprawy – projekt polskiej ustawy przewiduje weryfikację tej spójności przez organy celne.
Nawet jeśli firma nie importuje bezpośrednio, może być traderem (lub w pewnych modelach biznesowych – downstream operatorem). Oznacza to konieczność zapewnienia, że w dokumentach towarzyszących towarowi „idzie" numer referencyjny DDS oraz że firma jest w stanie go okazać w trakcie kontroli.
Tu ryzyko jest szczególne: niejednoznaczność przypisania organu właściwego, trudność w zbieraniu danych od wielu dostawców oraz potencjalna mieszana natura produktów. To jeden z najczęściej wskazywanych punktów spornych w konsultacjach projektu polskiej ustawy.
Jak się przygotować? Checklista wdrożeniowa
Wdrożenie EUDR warto prowadzić równolegle w dwóch torach: compliance środowiskowego i compliance celno-podatkowego. Poniżej siedem kluczowych kroków.
-
Krok 1 – Identyfikacja produktów.
-
Krok 2 – Mapowanie łańcucha dostaw.
-
Krok 3 – Procedura DDS i integracja IT.
-
Krok 4 – Integracja z odprawą celną i VAT importowym.
-
Krok 5 – Aktualizacja umów handlowych.
-
Krok 6 – Audit trail dla kontroli KAS.
-
Krok 7 – Plan awaryjny.
Przejrzyj asortyment i surowce pod kątem kategorii EUDR i odpowiadających im kodów CN/HS. Ustal, czy pełnisz rolę operatora czy tradera dla poszczególnych pozycji.
Dla każdej pozycji produktowej zdefiniuj dostawcę, kraj produkcji i wymagane dane (w tym geolokalizację działek). Przypisz „właścicieli danych" w organizacji – zakupy, logistyka, compliance.
Ustal, kto i w jakim procesie składa oświadczenie w systemie EUDR. Przygotuj repozytorium dokumentów z regułami retencji.
Dodaj kontrolę ex-ante (przed wysyłką/odprawą): czy numer DDS istnieje i czy pasuje do dokumentów. Wprowadź walidacje w ERP – unikasz kosztownych przestojów i blokad na granicy.
Wprowadź klauzule zobowiązujące dostawców do dostarczenia danych EUDR, określające odpowiedzialność za dane nieprawdziwe i warunki audytu. Uwzględnij alokację kosztów na wypadek zatrzymania towaru.
Traktuj dokumentację EUDR jako część dowodową dla kontroli celno-skarbowych. Spójność danych powinna obejmować: kontrahenta, kraj pochodzenia i produkcji, ilości, wartości, dokumenty transportowe i numer DDS.
Przygotuj procedurę na wypadek incydentu: wstrzymanie sprzedaży, wycofanie towaru, zawiadomienie organu, korekta dokumentów oraz szybka ocena skutków podatkowych (VAT, CIT) i kontraktowych.
Jak możemy pomóc?
W ramach wsparcia z zakresu EUDR oferujemy kompleksowe działania, w tym m.in.:
FAQ – najważniejsze pytania firm
Nie. Rozporządzenie obejmuje także produkty związane m.in. z kakao, kawą, soją, kauczukiem czy bydłem.
Tak. Obowiązki obejmują również sprzedaż na odległość, w tym e-commerce.
Średnie i duże firmy – do 30 grudnia 2026 r., mikro i małe – do 30 czerwca 2027 r.
Możliwe są grzywny, konfiskata produktów i dochodów, wykluczenie z zamówień publicznych oraz zakaz sprzedaży lub eksportu produktów.
W wielu przypadkach tak. Konieczne będzie zbieranie danych od dostawców i analiza ryzyka wylesiania.
