Các nội dung đáng chú ý tại Nghị định 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực Lao động - BHXH, hiệu lực từ 10/9/2026

Ngày 15/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, có hiệu lực thi hành từ ngày 10/9/2026 và thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP kể từ ngày này (khoản 1, khoản 4 Điều 66 Nghị định 283/2026/NĐ-CP). Nghị định lần đầu tách bạch rõ hai hành vi "chậm đóng" và "trốn đóng" BHXH bắt buộc với hai khung phạt riêng, đồng thời nâng đáng kể mức phạt với nhiều vi phạm khác. Mọi doanh nghiệp sử dụng lao động tại Việt Nam đều thuộc phạm vi điều chỉnh.

⚠️ Lưu ý quan trọng về mức phạt: Theo khoản 1 Điều 7 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, các mức phạt tiền nêu trong Nghị định (bao gồm toàn bộ mức phạt trong bản tin này) là mức áp dụng đối với cá nhân; mức phạt đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt cá nhân, trừ một số ngoại lệ được liệt kê trực tiếp tại điều này. Như vậy, với doanh nghiệp, các mức "tối đa 75 triệu đồng" dưới đây thực tế có thể lên tới 150 triệu đồng. Hộ kinh doanh, hộ gia đình bị xử phạt như đối với cá nhân (khoản 3 Điều 7).

1. Mua bán trái phép dữ liệu người lao động: phạt tới 70 triệu đồng

Theo điểm c khoản 4 Điều 10 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, hành vi mua bán, trao đổi, chiếm đoạt trái phép thông tin, dữ liệu trong cơ sở dữ liệu về người lao động và thông tin về thị trường lao động chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố (chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự) bị phạt tiền từ 50 đến 70 triệu đồng.

Mức nhẹ hơn cũng đáng lưu ý: hành vi khai thác, chia sẻ, sử dụng trái phép các thông tin, dữ liệu này bị phạt từ 20 đến 40 triệu đồng theo khoản 2 Điều 10 cùng Nghị định. Doanh nghiệp có bộ phận tuyển dụng, nhân sự hoặc sử dụng dịch vụ dữ liệu ứng viên cần đặc biệt rà soát nguồn gốc dữ liệu đang sử dụng.

2. Lừa gạt, tuyển dụng nhằm bóc lột lao động: phạt tới 75 triệu đồng

Theo khoản 3 Điều 11 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, các hành vi lôi kéo, dụ dỗ, hứa hẹn, quảng cáo gian dối hoặc thủ đoạn khác để lừa gạt người lao động, hoặc tuyển dụng người lao động với mục đích bóc lột, cưỡng bức lao động (chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự) bị phạt tiền từ 50 đến 75 triệu đồng. Quy định này nhắm tới các chiêu trò tuyển dụng gian dối - doanh nghiệp cần kiểm soát nội dung tin tuyển dụng và cam kết với ứng viên.

3. Chậm đóng BHXH bắt buộc: phạt 12–15% số tiền chậm đóng (Điều 43)

Điều 43 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định chế tài với hành vi chậm đóng:

(a) Phạt cảnh cáo khi số tiền vi phạm tại thời điểm lập biên bản dưới 400.000 đồng (khoản 1 Điều 43).

(b) Không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người tham gia BHXH bắt buộc trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 28 Luật BHXH 2024, hoặc sau 60 ngày nhưng thuộc trường hợp pháp luật không coi là trốn đóng: phạt theo số lao động vi phạm, từ 5–10 triệu đồng (dưới 10 lao động) tăng dần lên 60–75 triệu đồng (từ 1.000 lao động trở lên) (khoản 2 Điều 43).

(c) Phạt từ 12% đến 15% tổng số tiền chậm đóng tại thời điểm lập biên bản, tối đa không quá 75 triệu đồng (khoản 3 Điều 43), đối với: chưa đóng/đóng chưa đủ số tiền theo hồ sơ đã đăng ký kể từ sau hạn đóng chậm nhất tại khoản 4 Điều 34 Luật BHXH 2024 (trừ trường hợp tại điểm đ khoản 1 Điều 39 Luật BHXH 2024); hoặc không đóng/đóng không đủ sau 60 ngày kể từ hạn đóng chậm nhất, đã bị đôn đốc theo Điều 35 Luật BHXH 2024 nhưng không bị coi là trốn đóng.

Khắc phục hậu quả: buộc đăng ký đầy đủ, đóng đủ số tiền chậm đóng và nộp thêm 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng vào quỹ BHXH (khoản 4 Điều 43).

4. Trốn đóng BHXH bắt buộc: phạt nặng hơn, tới 18-20% số tiền trốn đóng (Điều 44)

Điều 44 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định hai nhóm chế tài với mức cao hơn hẳn chậm đóng:

(a) Không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người tham gia BHXH bắt buộc sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 28 Luật BHXH 2024: phạt theo số lao động vi phạm, từ 6–12 triệu đồng (dưới 10 lao động) tăng dần lên 70–75 triệu đồng (từ 1.000 lao động trở lên) (khoản 1 Điều 44).

(b) Phạt theo tỷ lệ số tiền trốn đóng: phạt từ 18% đến 20% tổng số tiền BHXH bắt buộc trốn đóng, tối đa không quá 75 triệu đồng (khoản 2 Điều 44), đối với hành vi đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn quy định tại khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 2024, hoặc không đóng/đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký sau 60 ngày kể từ hạn đóng chậm nhất theo khoản 4 Điều 34 Luật BHXH 2024 và đã bị đôn đốc theo Điều 35 Luật BHXH 2024, nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Khắc phục hậu quả: tương tự chậm đóng, buộc đăng ký đầy đủ, truy đóng đủ số tiền trốn đóng và nộp thêm 0,03%/ngày trên số tiền và số ngày trốn đóng vào quỹ BHXH (khoản 3 Điều 44). Khoản 0,03%/ngày (tương đương gần 11%/năm) có thể vượt xa tiền phạt chính nếu vi phạm kéo dài.

Điểm phân biệt then chốt: chậm đóng thiên về quá hạn nhưng vẫn kê khai đúng (phạt 12–15%); trốn đóng gắn với yếu tố khai thấp lương, không đăng ký, đã bị đôn đốc mà vẫn không đóng (phạt 18–20%) và có thể bị chuyển sang truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ dấu hiệu.

5. Một số quy định liên quan khác cần biết

Vi phạm nhiều lần về chậm đóng, trốn đóng: theo khoản 4 Điều 7 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, trường hợp thực hiện hành vi vi phạm quy định tại các Điều 43, 44, 45, 46 (và khoản 1 Điều 42) ở các thời điểm khác nhau mà chưa bị xử lý và còn thời hiệu, thì chỉ bị xử phạt về một hành vi vi phạm nhưng áp dụng tình tiết tăng nặng "vi phạm hành chính nhiều lần".

Bảo hiểm thất nghiệp cũng có chế tài tương ứng: Nghị định dành riêng Điều 45 (chậm đóng) và Điều 46 (trốn đóng) cho bảo hiểm thất nghiệp với cấu trúc chế tài tương tự - doanh nghiệp cần rà soát đồng thời cả nghĩa vụ BHXH và BHTN.

💡 Doanh nghiệp cần làm ngay

1. Rà soát toàn bộ danh sách lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc trước ngày 10/9/2026, bảo đảm đăng ký đầy đủ, đúng thời hạn tại khoản 1 Điều 28 Luật BHXH 2024.
2. Đối chiếu tiền lương làm căn cứ đóng BHXH với khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 2024 - khai thấp lương là hành vi trốn đóng, chịu mức phạt 18–20%.
3. Xử lý dứt điểm các khoản BHXH, BHTN chưa đóng đủ, đặc biệt các khoản đã bị cơ quan BHXH đôn đốc - để không chuyển hóa từ "chậm đóng" thành "trốn đóng" với chế tài nặng hơn.
4. Lưu ý mức phạt thực tế với doanh nghiệp bằng 02 lần mức nêu trong Nghị định (khoản 1 Điều 7) khi đánh giá rủi ro tuân thủ.
5. Kiểm tra nguồn gốc và cách thức sử dụng dữ liệu ứng viên/người lao động tại bộ phận nhân sự, tuyển dụng; rà soát nội dung tin tuyển dụng, bảo đảm không có yếu tố hứa hẹn, quảng cáo gian dối.

>>> Tải Nghị định 283/2026/NĐ-CP

Bản tin này do Crowe Vietnam tổng hợp nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo chung, không cấu thành ý kiến tư vấn pháp lý, thuế hoặc kế toán cho bất kỳ trường hợp cụ thể nào. Quy định pháp luật có thể thay đổi hoặc đã hết hiệu lực tại thời điểm Quý độc giả tiếp cận bản tin. Vui lòng đối chiếu văn bản pháp luật gốc và liên hệ chuyên viên tư vấn của Crowe Vietnam trước khi áp dụng vào tình huống thực tế. Crowe Vietnam không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ tổn thất nào phát sinh từ việc sử dụng thông tin trong bản tin này mà không có tư vấn chuyên môn kèm theo.